2114416
Adım 01
Veri Seti ve Kaynaklar
Endeks, beş ana boyut altında toplam 37 değişkenle kurulur. Tüm değişkenler kamuya açık kurumsal kaynaklardan; referans yılı ve birim tablolarda belirtilmiştir.
Z-skor dönüşümü tüm değişkenleri ortalaması 0, standart sapması 1 olan ortak ölçeğe taşır.
Adım 02
Z-Skor Standardizasyonu
Farklı birimlere sahip (adet, TL, oran vb.) değişkenleri karşılaştırılabilir yapmak için ilk aşamada Z-skoru dönüşümü uygulanır. Bu yöntem, her gözlemin ortalamadan sapmasını standart sapma cinsinden ifade eder.
Z = (x − Ortalama) / Standart Sapma
Z-skoru 0 etrafında merkezlidir; pozitif değerler ortalama üzerini, negatif değerler ortalama altını ifade eder. Bu adım birim farkını ortadan kaldırır.
KonumHamEşlemeÖlçek
min(x)12
0.00
q2535
0.27
q5058
0.54
q7578
0.77
max(x)100
1.00
0.000 — 1 ölçek1.00
Adım 03
Min-Max Yeniden Ölçeklendirme
Z-skorları, endeks skorlarının 0 ile 1 arasında değer almasını sağlamak için min-max yöntemiyle yeniden ölçeklendirilir.
x' = (x − min(x)) / (max(x) − min(x))
İşsizlik oranı gibi ters yönlü değişkenler için ters ölçeklendirme uygulanır:
x' = (max(x) − x) / (max(x) − min(x))
Özdeğeri 1’den büyük olan bileşenler (turuncu) endeks ağırlıklarına dahil edilir.
Adım 04
Temel Bileşenler Analizi (PCA)
Değişkenlerin ve alt endekslerin ağırlıkları, subjektif yargılar yerine veri setindeki varyansı esas alan Temel Bileşenler Analizi (PCA) ile belirlenir.
- Değişkenler arasındaki çoklu doğrusal bağlantı (multicollinearity) sorunu minimize edilir.
- Her alt endeks için özdeğeri 1’den büyük olan temel bileşenler dikkate alınır.
- Bileşenlerin açıkladığı varyans oranlarına göre ağırlıklı skorlar oluşturulur.
- Nihai ASO-İLTEK skoru, 5 alt endeksin PCA ile birleştirilmesinden elde edilen birinci temel bileşen skorudur.
01Eşit Aralıklar
02Jenks Doğal Kırılmalar
03K-Ortalamalar
Her ilin üç yönteme göre aldığı sınıf değerlerinin ortalaması nihai notu verir.
Adım 05
Kümeleme Analizi
İllerin teknolojik gelişmişlik düzeylerine göre sınıflandırılmasında tek bir yöntem yerine üç farklı kümeleme tekniğinin sentezi kullanılır.
1
Eşit Aralıklar
Skor aralığını eşit parçalara böler. Yorumlanması en kolay; uç değerlerden etkilenebilir.
2
Jenks Doğal Kırılmalar
Veri içindeki doğal gruplaşmaları ve kopuş noktalarını tespit ederek sınıf içi varyansı minimize eder.
3
K-Ortalamalar (K-Means)
İlleri benzerliklerine göre homojen gruplara ayırır. Geometrik mesafeye dayanır.
Sentez: Her ilin üç yönteme göre aldığı küme değerlerinin ortalaması nihai harf notunu verir; uç değerlerin sapma etkisini dengeler.
Adım 06
Notlandırma
Üçlü kümeleme sentezi sonucunda her ile 8 kademeli bir harf notu atanır. AA en üst, FF en alt kümeyi temsil eder.
AA
Öncü
Endeksin en üst kümesi; ulusal ortalamayı belirgin biçimde aşan iller.
BA
Güçlü
Pek çok alt endekste yüksek performans gösteren iller.
BB
Dengeli
Çoğu boyutta ortalamanın üzerinde, bazı alanlarda gelişim potansiyeli olan iller.
CB
Orta
Türkiye ortalamasına yakın profile sahip iller.
CC
Gelişen
Belirli boyutlarda zayıf, bazılarında orta-üst performans gösteren iller.
DC
Yükselen
Yapısal dönüşüm halinde, alt endekslerde belirli sıçramalar yaşayan iller.
DD
Zayıf
Endeks ortalamasının altında, birden çok boyutta destek ihtiyacı olan iller.
FF
Kritik
Yapısal müdahale gerektiren, endeks tabanındaki iller.
İllerin Teknolojik Gelişmişlik Endeksi